Ikonoklazm i spór o ikonach.
Ikona, w języku greckim to εἰκών, eikón. Jest to obraz, który przedstawia wizerunek Jezusa Chrystusa, Matki Bożej, czy świętych, mający stanowić pomost pomiędzy strefą boską i doczesną, ludzką. W VI wieku ikony były bardzo rozpopularyzowane na Wschodzie. Podczas Soboru in Trullo zwołanego cesarza Justyniana II w Konstantynopolu na przełomie lat 691 i 692, wydano postanowienie nakazujące przedstawianie Chrystusa w ludzkiej postaci. Kult ikon usprawiedliwiała filozofia neoplatońska, które została zmodernizowana przez Jana z Damaszku, który stworzył teorię prototypu, jakim był dla niego przykładowo Jezus Chrystus. Z uwagi na to, iż prototyp i jego przedstawienie są w pewnym sensie identyczne, ikona została przedmiotem kultu i mogła działać cuda w zastępstwie za Jezusa, Maryję, czy świętych.

Początki kultu obrazów, ikon w chrześcijaństwie sięgają tradycji hellenistycznych. Grecy uważali, że wiele figur bożków jest magicznych i nie powstały z ręki człowieka, lecz zstąpiły z nieba. Oddawano im specjalną cześć, co odrzucało między innymi wiara Izraelitów w Jahwe, gdyż Bóg zabraniał im oddawanie czci innym bożkom (Wj 20,4; Pwt 4,16). Izraelici w przeciwieństwie do Greków nie posiadali żadnych obrazów, posągów, które miałyby odzwierciedlać rzekomy wizerunek Boga. Wcześniej w okresie monarchicznym w Królestwie Izraela i Królestwie Judy większość króli uprawiała bałwochwalstwo oddając cześć bogom asyryjskim i kananejskim, stawiając posągi Baala i Aszery, a Jeroboam czcił cielce, które umieścił w dwóch sanktuariach. Izraelici całkowicie odrzucili kult obrazów w czasach machabejskich, kiedy poczuli zagrożenie ze strony kultury helleńskiej. Pierwsi chrześcijanie w czasach apostołów, związani z tradycją starotestamentową Izraelitów, również nie uznawali, jakichkolwiek wizerunków Boga, Jezusa, jednakże z biegiem czasu późniejsi chrześcijanie liberalizowali swoje podejście, wzorując się na nurcie hellenistycznym. Podstawą zmiany światopoglądu religijnego było odwoływanie się do Listu do Kolosan, gdzie Jezus mówi o sobie, że jest „obrazem Boga niewidzialnego” (Kol 1, 15), co według nich świadczyło, że Bóg ma swój wizerunek. Wraz z upływem lat w świątyniach i w domach wyższej warstwy społecznej – patrycjuszy zaczęły się pojawiać wizerunki chrześcijańskie.

Ikonolatria, ikonodulia, czyli kult ikon swój gwałtowny i spektakularny rozkwit odnotowały na przełomie przełomie VI i VII wieku. Klasztory tętniły wtedy życiem, a związane to było z pielgrzymkami do miejsc świętych, gdzie między innymi przechowywano ikony. Rozwijał się wtedy handel obrazami, naczyniami z malowidłami, amuletami. Uważano (podobnie, jak to było przed wiekami w starożytnej Grecji), że niektóre obrazy nie zostały namalowane ludzką ręką, ale przez samego Chrystusa. Przykładem była ikona „Świętego Oblicza” z Edessy. dowiedz się więcej »